هدف این نوشتار نقد کتاب نظری به روا ن شناسی اقتصادی برگرفته از درسنامه دکتر محمدحسین تمدن جهرمی است. در بخش مقاله نخست، تاریخچه روان شناسی گرایی در تاریخ علم مدرن و ارتباط آن با فلسفه و علوم انسانی و اجتماعی بررسی می شود. بدین منظور روان شناسی گرایی در بریتانیا، مطلوبیت گرایی، روان شناسی گرایی در آلمان، مکتب اتریش و سرانجام دیدگاه جان مینارد کینز معرفی می گردد. روان شناسی گرایی در بریتانیا قایل به قوانین جهانشمولی بود که از تجربه انتزاع گردیده و درصدد توضیح رفتار فردی بود که با فردگرایی روش شناختی در هییت مطلوبیت گرایی و اصل عقلانیت ظاهر شد. اما روان شناسی گرایی در آلمان با رویکردی تاریخی در پی فهم هرمنوتیکی از رفتار انسان و توصیف آن بود. مکتب اتریش تلاش کرد که راه میانه ای بپیماید و با وجود اذعان به اعیان فرهنگی و اجتماعی، هم چنان در کمند فردگرایی روش شناختی باقی ماند. کینز با تاکید بر روحیات حیوانی در فرض رفتار عقلایی انسان تردید کرد و روان شناسی جامعه مبتنی بر عرف را پیش نهاد. در بخش دوم، ابتدا ایده روان شناسی اقتصادی تمدن بررسی می شود و سپس نسبت آن با اندیشه فیلسوفان و اقتصاددانان پیشین بویژه دیدگاه جان مینارد کینز در این باره نقد و گزارش می گردد. این مقاله سراسر از روش توصیفی و تحلیلی بهره می جوید.

مکتب اتریش با انتشار اولین کتاب منگر در سال 1871 بنیان نهاده شد. عوامل گوناگونی از جمله مهاجرت اندیشمندان اتریشی به خارج از اتریش و تأکید بر مکانیسم بازار در مقابل ایدة خروج از بحران از سوی کینز موجب افول مکتب اتریش در دهة 1930 شد، اما عوامل دیگری به ویژه همان تأکید بر مکانیسم بازار و پایبندی به آن سبب احیای مجدد آن از دهة 1970 به بعد شد. در این پژوهش، کلیات مکتب اتریش با استفاده از تحلیل کیفی اسناد کتابخانه ای بررسی شده و سپس با مکتب نئوکلاسیک مقایسه شده است. درنتیجه، مکتب اتریش کلیتی یکپارچه به شمار نمی رود، اما اعضای این مکتب بر اصولی مانند فردگرایی روش شناختی، ذهن گرایی روش شناختی، نهایی گرایی، ساختار زمانی مصرف و تولید و نظریة ارزش تأکید دارند و انسجام نظری این مکتب به همین موضوع برمی گردد. شایان توجه است، درحالی که اندیشمندان فعال در علم اقتصاد متعارف (به ویژه نئوکلاسیک ها) در غفلت از دستاوردهای حاصل از مطالعات بین رشته ای از جمله علوم شناختی، به بازتولید نظریه های ایستا خو گرفته اند، اندیشمندان مکتب اتریش در تولید و استفاده از این دستاوردها و به کارگیری پویایی های برآمده از آن ها در نظریه پردازی پیشگام اند.

یکی از مسایل مهم در زندگی بشر، سلامت روان و شناخت شیوه دست یابی به آن است. جوامع بشری پس از پیشرفت در تکنولوژی مادی و جدا شدن از اندیشه های عمیق دینی، در زمینه مسایل روانی، مشکلات فراوانی را تجربه می کنند. سلامت روان، در روان شناسی از دیدگاه های مختلف این دانش مطرح شده است. این دیدگاه ها عموما انسان محور هستند و از سلامت روان در محدوده زندگی دنیا سخن گفته اند. در قرآن، اساس سلامت روان بر مبنای خدا محوری است و زندگی دنیا و آخرت انسان را پوشش می دهد و انسان های سالم در درجاتی متفاوت، با تعابیری چون، صالحان، شهیدان، صدیقان و انبیا مطرح شده اند. انبیا به عنوان مصداق انسان کامل، الگوی سلامت روان معرفی شده اند. در قرآن، اصطلاحاتی چون؛ رشد، قلب سلیم و نفس مطمئنه در مفهوم سلامت روان به کار رفته است.

نگرش مکتب­ گرا به ادبیّات از جمله مطالعاتی است که در حوزه­ ی تاریخ ادبی جای می گیرد. بررسی مؤلفان و آثار در یک بازه ­ ی زمانی مشخص، کوششی است برای ایجاد نظم، انسجام و تداوم در مجموع ه­ ای نامتجانس و سرشار از گسست. نوشتار پیش رو می­ کوشد تا افزون بر بررسی تعریف انگاره ­ ی مکتب ادبی و دست یافتن به عناصر تشکیل دهنده ­ اش، به مطالعه ­ ی این اجزا در پیوند با تاریخ و زیبایی ­ شناسی­ بپردازد. جستار حاضر در ادامه درصدد است تا با نگرشی انتقادی، عملکرد و پیامد چنین رویکرد گاه­ شمارانه ­ ای را تحلیل کند. نتیجه اینکه مکتب ­ گرایی و معیارگرایی، افزون بر تحمیل نگرشی تاریخی و ملی­ گرایانه به ادبیّات، کاملاً تجویزی و تقلیل­ گرا است و با محور قراردادن مؤلف رویکرد سببی را در مطالعات ادبی ترویج می ­ دهد. هر چند هر مکتب ادبی، با توسل به انگاره ­ ی آزادی، نوآوری و خلق امکانات جدید، در برابر مکتبی دست به طغیان می ­ زند و داعیه­ ی آن را دارد که ادبیّات را از قیدها و بندهایش می رهاند؛ امّا سرانجام خود به زندان دیگری برای ادبیّات بدل می­ شود. معمولاً پیدایش هر مکتبی به­ مثابه­ ی گسستی در ادبیّات شمرده می ­ شود؛ اما تکرار، تقلید و تداوم از کارکرد زیبایی­ شناختی مکتب جدید نیز می ­ کاهند و آن را به زوال رهنمون می­ سازند. گویی ادبیّات هیچ قید و بندی را تاب نمی­ آورد و بی ­ وقفه برای نیل به آزادی در تلاش است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

مکتب ودانتا اصیل ترین جریان فکری و فلسفی هندی است که اصول فکری خود را از اوپانیشادها گرفته و بر وحدت گرایی و یکتاپرستی تاکید دارد. مورخان هندی، تاریخ این مکتب را به سه دوره ماقبل شانکارا، دوره شانکارا و دوره پساشانکارا تقسیم می کنند. در دوره اول، شخصیت هایی مانند بادرایانا و گوداپادا ظاهر شدند و حکمت ودانتا را پایه ریزی کردند. در دوره دوم شانکارا به بسط این حکمت پرداخت و سهم زیادی در گسترش و اشاعه آن داشت. در دوره سوم نیز رامانوجا با نظریات انتقادی خود قرائت متفاوتی از وحدت گرایی و مفهوم حقیقت نهایی ارائه کرد و دامنه این مکتب را گسترش داد. بطور کلی بانیان و مفسران حکمت ودانتا در هر دوره برحسب ذوق و سلیقه فکری خود به شرح و بسط این مکتب پرداختند و باعث غنی تر شدن آن شدند. آنچه اهمیت دارد این است که همه آنها در یکتاپرستی و وحدت گرایی اتفاق نظر داشتند، هر چند درباره بعضی از مباحث میان برخی از ایشان اختلاف نظر جدی وجود داشت و این اختلاف در میان پیروان آنها نیز مطرح بود. در میان متفکران معاصر هند برخی مانند رابیندرانات تاگور کوشیدند سازشی میان آنها ایجاد کنند. نفوذ مکتب ودانتا در میان متفکران و هنرمندان معاصر هندی نیز عمیق بوده است، بطوریکه جهان بینی آنها کاملا تحت تاثیر این مکتب بوده است. در نوشتار حاضر سیر تاریخی این مکتب و نسبت آن با وحدت گرایی مورد بررسی قرار می گیرد.

نوشته حاضر گزارش بازدید از دو مرکز سلامت روان در دو کشور اتریش و ایتالیا (خرداد ماه 1389) و حاصل ملاقات با افراد شناخته شده ای است که به طور مستقیم در اصلاح سامانه سلامت روان کشورمان نقش داشتند. ایتالیا تنها کشور بدون بیمارستان روانی جهان است، در اتریش نیز تعداد تخت های روان پزشکی پایین و خدمات بازتوانی پیشرفته است. امید است این نوشتار مورد توجه همکاران محترم و مسوولان سلامت روان کشور قرار گیرد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.